Çankırı Kaya Tuzunda Cıva ve Ağır Metal Var mı? 45 Numunelik Üniversite Analizi

Çankırı kaya tuzunda cıva veya zararlı düzeyde ağır metal var mı? Bu soru kaya tuzu hakkında en sık sorulan güvenlik sorularından biridir. Böyle bir soruya yalnız ürünün rengine, kristal yapısına veya “doğal” olmasına bakarak cevap vermek doğru değildir. Güvenilir değerlendirme, çok sayıda numune üzerinde yapılan analitik ölçümlere dayanmalıdır.

Bu konuda önemli akademik çalışmalardan biri, Kemal Eyüboğlu tarafından Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fizik Ana Bilim Dalında hazırlanan 2019 tarihli yüksek lisans tezidir. Çalışmada Çankırı'nın Yenidoğan, Ballıbağı ve Doğantepe mevkilerindeki üç farklı tuz ocağından toplam 45 kaya tuzu numunesi alınarak element, ağır metal ve radyonüklit analizleri yapılmıştır.

Çalışmanın nihai değerlendirmesinde araştırmacı, incelenen kaya tuzu örneklerinin tüketiminin radyolojik ve ağır metal açısından herhangi bir sağlık riski oluşturmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Önemli: Bu sonuç “kaya tuzunda hiçbir metal atomu bulunmaz” anlamına gelmez. Doğal minerallerde farklı elementler ölçülebilir. Asıl değerlendirilmesi gereken konu hangi elementin hangi miktarda bulunduğu, ölçüm yönteminin sınırları ve toplam maruziyetin risk oluşturup oluşturmadığıdır.

45 Numunelik Üniversite Çalışması Nasıl Yapıldı?

Kemal Eyüboğlu'nun “Çankırı İlinde Bulunan Tuz Ocaklarından Toplanan Kaya Tuzu Örneklerinin Radyonüklit ve Ağır Metal İçeriklerinin Belirlenmesi” başlıklı yüksek lisans çalışmasında Çankırı ili Yenidoğan, Ballıbağı ve Doğantepe mevkilerinde bulunan üç farklı tuz ocağından örnekler alınmıştır.

Her ocaktan farklı noktalardan 15'er numune toplanarak toplam örnek sayısı 45 olmuştur. Ağır metal ve element analizlerinde X-ışını floresans spektrometresi kullanılmıştır. Çalışmada radyonüklitler ayrıca HPGe gama-ışını spektrometresiyle incelenmiştir.

Bu çalışma tek bir kaya tuzu parçasına bakılarak yapılmış bir değerlendirme değildir. Farklı noktalardan alınmış 45 numunenin incelenmesi, bölgedeki kaya tuzlarının bileşimindeki değişkenliği de görmeye olanak sağlamaktadır.

Çankırı Kaya Tuzunda Cıva Var mı?

Cıva (Hg), yüksek miktarlarda maruziyet açısından önem taşıyan elementlerden biridir. Bu nedenle tüketicilerin kaya tuzu hakkında merak ettiği başlıca konulardan biri de cıva bulunup bulunmadığıdır.

Tezin ağır metal bölümünde, incelenen 45 kaya tuzu numunesinin tamamında cıva seviyesinin ölçülebilir seviyenin altında kaldığı belirtilmektedir.

Burada “ölçüm sınırının altında” ifadesi önemlidir. Bu ifade bilimsel olarak “mutlak sıfır” anlamına gelmez. Kullanılan analitik yöntemin güvenilir biçimde miktar belirleyebildiği seviyenin altında sonuç elde edildiğini ifade eder.

Çankırı Kaya Tuzunda Kadmiyum Var mı?

Kadmiyum (Cd) da yüksek ve uzun süreli maruziyet açısından takip edilen ağır metallerden biridir.

Çalışmanın ayrıntılı ağır metal bölümünde incelenen 45 kaya tuzu numunesinin tamamında kadmiyum seviyesinin ölçülebilir seviyenin altında kaldığı bildirilmiştir.

Arsenik ve Diğer Elementler Ne Durumda?

Tezin özet bölümünde arsenik (As), kobalt (Co), kadmiyum (Cd), kalay (Sn) ve cıva (Hg) konsantrasyonlarının ölçüm sınırının altında gözlendiği belirtilmektedir.

Ancak kaynakları ayrıntılı okumak burada önemlidir. Tezin ağır metal sonuçlarının ayrıntılı bölümünde kalay (Sn) için 45 örneğin 44'ünde ölçüm sınırının altında sonuç bildirilirken, T35 kodlu bir örnekte 0,1 mg/kg ölçüm raporlanmıştır.

Bu nedenle Tuzcu Baba olarak akademik çalışmayı aktarırken yalnız özet cümlesine dayanmak yerine ayrıntılı tabloları ve açıklamaları birlikte değerlendiriyoruz.

Kurşun (Pb) Sonuçları Ne Gösteriyor?

Kurşun açısından sonuçlar cıva ve kadmiyumdan farklıdır. Çalışmada Pb ölçülebilir düzeyde bulunmuştur.

Tezde incelenen kaya tuzu örneklerinde kurşun düzeyinin yaklaşık 0,8–2,5 mg/kg aralığında bulunduğu, ortalama değerin ise yaklaşık 1,4 mg/kg olduğu raporlanmıştır.

Tezde ayrıca çalışma tarihinde kullanılan Türk Gıda Kodeksi karşılaştırmasına göre bazı numunelerin ilgili azami Pb değerinin üzerinde kaldığı belirtilmiştir. Araştırmacı bunun yanında yalnız konsantrasyona değil, günlük tüketim miktarı ve vücut ağırlığını da hesaba katan bir günlük ağır metal alımı değerlendirmesi yapmıştır.

Çalışmanın nihai sonucu, incelenen kaya tuzu örneklerinin tüketilmesinden dolayı ağır metal açısından sağlık riski oluşmadığı yönündedir.

Bu iki bulgunun birlikte aktarılması gerekir: bazı numunelerde Pb ölçülmüş ve tez kendi dönemindeki mevzuatla ayrıca karşılaştırma yapmıştır; buna karşılık araştırmanın toplam maruziyet/risk değerlendirmesi incelenen örneklerin tüketiminden ağır metal kaynaklı sağlık riski ortaya çıkmadığı sonucuna ulaşmıştır.

“Zararlı Miktarda Ağır Metal Yok” Derken Ne Kastediyoruz?

Bilimsel açıdan en doğru ifade, “hiç ağır metal yoktur” demek değildir. Bir doğal mineral numunesinde çeşitli elementlerin eser veya ölçülebilir miktarlarda bulunması mümkündür.

Bu çalışma açısından söyleyebileceğimiz daha doğru ifade şudur:

Kastamonu Üniversitesi'nde incelenen 45 Çankırı kaya tuzu numunesi üzerinde yapılan analiz ve günlük maruziyet değerlendirmesi sonucunda, araştırmacı kaya tuzu örneklerinin tüketiminin ağır metal açısından sağlık riski oluşturmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Başka bir ifadeyle, araştırmada çeşitli elementler ölçülmüş olsa da çalışmanın kendi toksikolojik/maruziyet değerlendirmesinde zararlı düzeyde ağır metal kaynaklı bir tüketim riski saptanmamıştır.

Çalışmada Hangi Elementler Ölçüldü?

Tezin özetinde X-ışını floresans yöntemiyle V, Cr, Mn, Fe, Ni, Cu, Zn, Mo ve Pb elementlerinin analiz edildiği belirtilmektedir.

Bu tabloyu “bu mineraller günlük ihtiyacı karşılar” şeklinde yorumlamak doğru değildir. Bir elementin analizde bulunması, onun beslenme açısından anlamlı veya yararlı miktarda bulunduğunu tek başına göstermez. Buradaki veriler çalışmanın kimyasal analiz sonuçlarını göstermektedir.

Günlük Ağır Metal Alımı Nasıl Değerlendirildi?

Araştırmacı yalnız kaya tuzundaki konsantrasyonları listelemekle kalmamış, günlük ağır metal alımı için ayrıca hesaplama yapmıştır.

Tezde bu hesaplamada kaya tuzunun günlük tüketimi için 5 g/gün, yetişkin birey vücut ağırlığı için ise 70 kg varsayımı kullanılmıştır. Kaya tuzu numunelerinde analiz edilen ağır metal derişimleri bu varsayımlarla birlikte değerlendirilmiştir.

Bu nokta önemlidir; çünkü toksikolojik risk yalnız bir kilogram üründeki konsantrasyona bakılarak değil, gerçekte tüketilen miktar ve toplam maruziyet dikkate alınarak değerlendirilir.

Tezin sonuç bölümünde bu hesaplamalar ve radyolojik değerlendirmeler birlikte ele alınarak incelenen örneklerin tüketiminin ağır metal açısından sağlık riski oluşturmadığı sonucuna varılmıştır.

Çankırı Kaya Tuzunda Radyoaktivite Araştırılmış mı?

Evet. Çalışma yalnız ağır metalleri değil, kaya tuzunda doğal olarak bulunabilecek radyonüklitleri de incelemiştir.

45 numunede ²²⁶Ra, ²³²Th ve ⁴⁰K aktivite seviyeleri yüksek saflıklı germanyum dedektörlü gama-ışını spektrometresi kullanılarak ölçülmüştür.

Araştırmanın nihai değerlendirmesi radyolojik açıdan da incelenen kaya tuzu örneklerinin tüketiminden kaynaklanan bir sağlık riski ortaya koymadığı yönündedir.

Bu makalede farklı bölümlerde verilen yıllık doz rakamlarındaki olası metinsel/hesaplama farklılıklarına girmeden, tezin doğrudan nihai risk değerlendirmesini aktarıyoruz.

Bu Akademik Çalışma Tuzcu Baba Ürün Analizi midir?

Hayır. Bu ayrımı özellikle vurgulamak gerekir.

Kemal Eyüboğlu'nun çalışması, Çankırı'daki üç farklı tuz ocağından alınan 45 kaya tuzu numunesini inceleyen bağımsız bir akademik çalışmadır. Çankırı kaya tuzu yatakları hakkında önemli bilimsel veri sağlar.

Ancak çalışma belirli bir gün üretilmiş Tuzcu Baba ürün partisinin sertifikası değildir. Belirli bir ürün veya üretim partisinin mevzuata uygunluğu ve gerçek analiz değerleri, o üründen alınan numune üzerinde gerçekleştirilen güncel laboratuvar analiziyle değerlendirilmelidir.

Tuzcu Baba'nın yayımladığı analiz belgeleri ve akademik verilerin nasıl değerlendirilmesi gerektiğini görmek için Çankırı Kaya Tuzu Analiz Raporları ve Akademik Veriler sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İyot da Aynı Çalışmada Ölçüldü mü?

Evet. Aynı tezde 45 Çankırı kaya tuzu numunesinin element analizleri içerisinde iyot da incelenmiştir. Tezin ayrıntılı istatistik tablosunda iyot ortalaması 4,27 mg/kg, ölçülen aralık ise 1,10–6,60 mg/kg olarak raporlanmıştır.

İyot sonuçlarının günlük ihtiyaç ve farklı besinlerdeki iyot miktarlarıyla birlikte ayrıntılı değerlendirmesi için İyot Nedir? Günlük İhtiyaç, Besinler ve Çankırı Kaya Tuzunda İyot rehberimizi okuyabilirsiniz.

Çankırı Kaya Tuzunda Ağır Metal Var mı? Kısa Cevap

45 numunelik akademik çalışmanın sonuçlarını tek cümlede özetlemek gerekirse:

Çeşitli elementler ölçülmüş olmakla birlikte cıva ve kadmiyum 45 numunenin tamamında ölçülebilir seviyenin altında kalmış; araştırmanın toplam maruziyet değerlendirmesinde incelenen Çankırı kaya tuzu örneklerinin tüketiminden kaynaklanan ağır metal sağlık riski saptanmamıştır.

Bu nedenle “hiçbir ağır metal yoktur” gibi bilimsel açıdan yanlış bir genelleme yapmak yerine, doğrudan ölçüm sonuçlarını ve çalışmanın kendi risk değerlendirmesini aktarmayı tercih ediyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Çankırı kaya tuzunda cıva var mı?

Kemal Eyüboğlu'nun 45 numunelik Kastamonu Üniversitesi çalışmasında incelenen bütün kaya tuzu numunelerinde Hg seviyesi ölçülebilir seviyenin altında kalmıştır.

Çankırı kaya tuzunda kadmiyum var mı?

Çalışmanın ayrıntılı ağır metal bölümünde 45 numunenin tamamında Cd seviyesi ölçülebilir seviyenin altında bildirilmiştir.

Kaya tuzunda kurşun var mı?

Çalışmada kurşun ölçülmüştür. Bildirilen değerler yaklaşık 0,8–2,5 mg/kg aralığında, ortalama ise yaklaşık 1,4 mg/kg'dır. Tez daha sonra günlük tüketim üzerinden ağır metal maruziyetini hesaplamış ve nihai olarak incelenen örneklerin tüketiminden ağır metal kaynaklı sağlık riski oluşmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Ölçüm sınırının altında ne demektir?

Kullanılan analiz yönteminin güvenilir şekilde miktar tayin edebildiği sınırın altında sonuç elde edilmesi anlamına gelir. “Kesinlikle sıfır atom vardır” anlamına gelmez.

45 numune nereden alınmıştır?

Çalışmada Çankırı ili Yenidoğan, Ballıbağı ve Doğantepe mevkilerindeki üç farklı tuz ocağından, her birinden 15'er numune olmak üzere toplam 45 kaya tuzu örneği incelenmiştir.

Üniversite çalışmasının sonucu nedir?

Tezin sonuç değerlendirmesine göre incelenen kaya tuzu örneklerinin tüketilmesinden dolayı radyolojik ve ağır metal açısından sağlık riski oluşmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Kaynak

Kemal Eyüboğlu, “Çankırı İlinde Bulunan Tuz Ocaklarından Toplanan Kaya Tuzu Örneklerinin Radyonüklit ve Ağır Metal İçeriklerinin Belirlenmesi”, Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Fizik Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2019. Danışman: Doç. Dr. Aybaba Hançerlioğulları.

• Kastamonu Üniversitesi Açık Erişim – tez kaydı
• Tuzcu Baba – Çankırı Kaya Tuzu Analiz Raporları ve Akademik Veriler

Bilgilendirme notu: Bu yazı akademik bir çalışmanın sonuçlarını tüketicinin anlayabileceği şekilde açıklamak amacıyla hazırlanmıştır. Akademik çalışma belirli bir Tuzcu Baba üretim partisinin analiz sertifikasının yerine geçmez. Güncel ürün uygunluğu ürün/parti bazında yapılan laboratuvar analizleri ve yürürlükteki mevzuat üzerinden değerlendirilmelidir.