Çankırı Kaya Tuzu Analiz Raporları ve Akademik Veriler

Görseller

2 görsel

Çankırı kaya tuzunun içeriği hakkında en güvenilir bilgi, genel pazarlama ifadelerinden değil; numune üzerinde yapılmış laboratuvar analizlerinden ve bilimsel çalışmalardan elde edilir.

Bu sayfada Tuzcu Baba tarafından yayımlanan analiz belgesini, Çankırı kaya tuzları üzerinde yapılmış bağımsız akademik çalışmayı ve analiz sonuçlarının nasıl yorumlanması gerektiğini birlikte sunuyoruz.

Önemli bir ayrım vardır: Çankırı bölgesinden alınmış kaya tuzu örneklerini inceleyen akademik bir çalışma, bölgenin jeolojik ve kimyasal özellikleri hakkında önemli bilgiler sağlayabilir; ancak tek başına Tuzcu Baba'nın her üretim partisinin analiz sertifikası olarak değerlendirilemez. Ürün veya parti özelindeki sonuçlar ilgili laboratuvar belgesi üzerinden değerlendirilmelidir.

Akademik Çalışma, Element Analizleri ve Ağır Metaller

Çankırı Kaya Tuzu Üzerinde Yapılan 2019 Akademik Çalışma

2019 yılında Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fizik Ana Bilim Dalında Kemal Eyüboğlu tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinde Çankırı ilindeki kaya tuzu örnekleri incelenmiştir.

Çalışmanın başlığı “Çankırı İlinde Bulunan Tuz Ocaklarından Toplanan Kaya Tuzu Örneklerinin Radyonüklit ve Ağır Metal İçeriklerinin Belirlenmesi” şeklindedir.

Araştırmada Çankırı ili Yenidoğan, Ballıbağı ve Doğantepe mevkilerindeki üç farklı tuz ocağından toplanan toplam 45 kaya tuzu örneği analiz edilmiştir.

YÖK Açık Bilim üzerindeki yüksek lisans tezine buradan ulaşabilirsiniz.

Aynı yüksek lisans tezinin Kastamonu Üniversitesi resmi açık erişim kaydına buradan ulaşabilirsiniz.

Tezde Hangi Elementler Ölçüldü?

Çalışmada kaya tuzu örneklerinde V, Cr, Mn, Fe, Ni, Cu, Zn, Mo ve Pb konsantrasyonları X-ışını floresans spektrometresi kullanılarak incelenmiştir.

Tezde ayrıca arsenik (As), kobalt (Co), kadmiyum (Cd), kalay (Sn) ve cıva (Hg) konsantrasyonlarının kullanılan yöntemin ölçüm sınırının altında bulunduğu belirtilmiştir.

Bu rakamlar çalışmada incelenen 45 numuneye ait akademik verilerdir. Belirli bir Tuzcu Baba ürününün veya güncel üretim partisinin değerleri olarak yorumlanmamalıdır.

Çankırı Kaya Tuzunda Zararlı Düzeyde Ağır Metal Var mı?

Kaya tuzunda ağır metal konusu değerlendirilirken “hiç ağır metal yoktur” şeklinde mutlak bir ifade kullanmak bilimsel olarak doğru değildir. Doğal mineral ve kaya örneklerinde farklı elementler eser veya ölçülebilir düzeylerde bulunabilir. Asıl değerlendirilmesi gereken konu; hangi elementlerin hangi miktarlarda ölçüldüğü, kullanılan yöntemin ölçüm sınırı ve bu miktarların tüketim açısından risk oluşturup oluşturmadığıdır.

Kemal Eyüboğlu tarafından Kastamonu Üniversitesi'nde gerçekleştirilen 2019 tarihli yüksek lisans çalışmasında Çankırı'nın Yenidoğan, Ballıbağı ve Doğantepe bölgelerindeki üç farklı tuz ocağından alınan toplam 45 kaya tuzu numunesi incelenmiştir.

Çalışmada V, Cr, Mn, Fe, Ni, Cu, Zn, Mo ve Pb gibi elementler ölçülmüş; araştırmanın sonuç değerlendirmesinde incelenen kaya tuzu örneklerinin tüketiminin ağır metal açısından sağlık riski oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

“Ölçüm sınırının altında” ne demektir? Bu ifade bir elementin mutlak olarak hiç bulunmadığını değil, kullanılan analiz yönteminin güvenilir biçimde miktar tayin edebildiği seviyenin altında kaldığını ifade eder.

Dolayısıyla çalışmanın doğru özeti “Çankırı kaya tuzunda hiçbir ağır metal yoktur” şeklinde değil; incelenen 45 kaya tuzu numunesinde yapılan analiz ve maruziyet değerlendirmesinde zararlı düzeyde ağır metal kaynaklı bir tüketim riski saptanmamıştır şeklindedir.

Cıva, kadmiyum, kurşun ve diğer elementlerin tek tek sonuçlarını, analiz yöntemini ve araştırmanın risk değerlendirmesini ayrıntılı olarak incelemek için Çankırı Kaya Tuzunda Cıva ve Ağır Metal Var mı? 45 Numunelik Üniversite Analizi makalemizi okuyabilirsiniz.

Radyonüklitler, Mevzuat ve Tuzların Karşılaştırılması

Radyonüklit Analizlerinde Ne Bulundu?

Kemal Eyüboğlu tarafından 2019 yılında yürütülen akademik çalışmada, doğal olarak bulunabilen radyum-226 (226Ra), toryum-232 (232Th) ve potasyum-40 (40K) radyonüklitlerinin aktivite seviyeleri yüksek saflıklı germanyum dedektörlü gama ışını spektrometresi ile ölçülmüştür.

Tezde bildirilen aktivite konsantrasyonu aralıkları 226Ra için ölçülebilir en düşük aktivite sınırından 3,1 Bq/kg'a, 232Th için ölçüm sınırından 7,1 Bq/kg'a ve 40K için ölçüm sınırından 26,4 Bq/kg'a kadar değişmektedir.

Araştırmada bu örneklerin tüketiminden kaynaklanan yetişkin yıllık etkin radyasyon dozu 1,6 µSv/y olarak hesaplanmıştır.

Bu sonuçların da Çankırı'daki 45 akademik çalışma numunesine ait olduğu unutulmamalıdır.

Türk Gıda Kodeksi Kaya Tuzu İçin Ne Öngörüyor?

Türkiye'de gıda amaçlı tuzlara ilişkin temel düzenlemelerden biri Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği'dir (Tebliğ No: 2013/48).

Tebliğde kaya tuzu, yer altındaki tuz galerilerinden tekniğine uygun olarak üretilen tuz olarak tanımlanır. Yeraltı kaynak ve kaya tuzlarında kuru maddede sodyum klorür miktarının en az yüzde 97 olması öngörülür.

Mevzuat ayrıca ürünlerin yabancı madde, bulaşanlar, hijyen, ambalajlama ve etiketleme hükümlerine uygun olmasını ister.

Bir ürünün mevzuata uygunluğu, yalnız tuzun hangi bölgeden çıkarıldığına bakılarak değil; ilgili ürün ve üretim süreci üzerinden değerlendirilir.

Çankırı Kaya Tuzu Diğer Tuzlardan “Daha İyi” midir?

Çankırı kaya tuzu jeolojik kaynağı, doğal kristal yapısı ve bölgesel özellikleriyle kendine özgü bir kaya tuzudur. Ancak kaynağın farklı olması tek başına sağlık açısından üstünlük kanıtı değildir.

Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği de tuzun kaynağından kaynaklanan bir üstünlük ifadesinin ürün etiketinde kullanılmamasını öngörmektedir.

Bu nedenle Çankırı kaya tuzunu “Himalaya tuzundan kesin olarak daha sağlıklıdır” gibi sağlık üstünlüğü ifadeleriyle değil; kaynağı, üretim yöntemi ve doğrulanabilir analiz bilgileriyle tanımlıyoruz.

Mineral, İyot ve İyotlu Tuz Konuları

Kaya Tuzunda 84 Mineral Var mı?

Kaya tuzu esas olarak sodyum klorürden oluşur. Jeolojik kaynağa ve analiz yöntemine bağlı olarak farklı elementler ve iz bileşenler ölçülebilir.

Ancak bütün kaya tuzları için değişmez biçimde “84 mineral vardır” şeklinde bir sayı vermek doğru değildir. Kullanılan analiz yöntemi, cihazın tespit sınırı ve numunenin jeolojik yapısı tespit edilen elementlerin sayısını etkileyebilir.

Ayrıca bir elementin iz miktarda tespit edilmesi, o elementin insanın günlük beslenme ihtiyacını anlamlı ölçüde karşıladığı anlamına gelmez.

Bu konuyu ayrıntılı olarak Kaya Tuzunda 84 Mineral Var mı? İyot İçerir mi? rehberimizde açıkladık.

Çankırı Kaya Tuzunda Doğal İyot Var mı?

Belirli bir kaya tuzu numunesinin iyot içeriği, o numune üzerinde uygun yöntemle yapılan analiz sonucuna göre değerlendirilmelidir.

Deniz suyundaki ortalama iyot miktarından hareket ederek milyonlarca yıl önce oluşmuş bir kaya tuzu yatağındaki iyot miktarını matematiksel olarak hesaplamak güvenilir bir analiz yöntemi değildir.

Bu nedenle eski içeriğimizde yer alan “1 kilogram kaya tuzunda ortalama 2 mg doğal iyot vardır” şeklindeki hesaplamayı artık kullanmıyoruz.

Ayrıca doğal olarak bulunabilecek iz iyot ile üretim sırasında kontrollü olarak iyot eklenmesi aynı şey değildir.

“İyotlu Sofra Tuzu” ile “İyot İlave Edilmemiş Sofrada Öğütme Tuzu” Aynı Değildir

Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği'nde ürün kategorileri birbirinden ayrılmıştır.

Sofra tuzu, doğrudan son tüketiciye sunulan ince öğütülmüş ve iyotla zenginleştirilmiş tuz olarak tanımlanır. Tebliğde sofra tuzuna belirlenen miktarda potasyum iyodat eklenmesi öngörülmektedir.

Sofrada öğütme tuzu ise tüketicinin sofrada öğütmesi amacıyla kristal halde sunulan ve iyot ilave edilmeyen ürün olarak tanımlanmıştır. Bu ürünlerin etiketinde “iyot ilave edilmemiştir” ifadesinin bulunması öngörülür.

Dolayısıyla bir üründe doğal olarak iz miktarda iyot bulunabilmesi ile ürünün mevzuat anlamında “iyotlu tuz” olması birbirinden farklı konulardır.

Tuzcu Baba Analiz Belgesi ve Raporların Değerlendirilmesi

Tuzcu Baba Kaya Tuzu Analiz Belgesi

Aşağıda sitemizde yayımlanan mevcut analiz belgesini görebilirsiniz. Bir laboratuvar raporu yorumlanırken raporun tarihi, analiz edilen numune, ölçülen parametreler, kullanılan yöntem, ölçüm birimi ve varsa tespit sınırı birlikte değerlendirilmelidir.

Bir raporda ölçülmemiş bir parametre hakkında, yalnız o rapora bakarak “vardır” veya “yoktur” sonucu çıkarılamaz.

Bir Analiz Raporu Nasıl Okunmalı?

Analiz sonuçlarında yalnız bir elementin adına bakmak yeterli değildir. Sonucun hangi birimle verildiği de önemlidir. mg/kg, ppm, yüzde ve Bq/kg gibi birimler farklı ölçümleri ifade eder.

“Ölçüm sınırının altında” ifadesi de sıfır ile aynı anlama gelmez. Kullanılan yöntemin belirlenen sınırın üzerinde ölçülebilir bir miktar tespit etmediğini ifade eder.

Aynı şekilde bir analizde bulunan çok düşük miktardaki bir iz element, ürünün o element açısından önemli bir besin kaynağı olduğu anlamına gelmez.

Sonuç

Çankırı kaya tuzu hakkında güvenilir bilgi vermenin en doğru yolu, sabit mineral sayıları veya mutlak sağlık üstünlüğü ifadeleri kullanmak değil; bilimsel çalışmaları ve ürün analizlerini kapsamlarıyla birlikte yayımlamaktır.

Tuzcu Baba olarak analiz sonuçlarını olduğundan fazla veya az göstermeden, hangi verinin hangi numuneye ait olduğunu açıkça belirtmeyi ve doğrulanabilir kaynakları esas almayı tercih ediyoruz.